Tarihçe

Sultanhisar

Sultanhisar ilçesi, Aydın İl Merkezi'nin doğusunda, Aydın–Denizli karayolu üzerinde, Aydın’a 30 km uzaklıktadır. İlçe doğusunda Nazilli, batısında Köşk, güneyinde Yenipazar ve kuzeyinde Ödemiş ile çevrilidir.

Sultanhisar, antik dönemdeki Pelasg toprakları üzerinde kurulmuştur. Dünyanın önemli tören yerlerinden biri olan Nysa Antik Kenti, kent merkezine 3 km uzaklıkta olup, Sultanhisar Belediyesi’nin mücavir alanı içindedir. Kent içinden geçilerek ulaşılabilen Nysa Antik Kenti’nin tarihi M.Ö. 3. yüzyıla uzanmaktadır.

Türkmenlerin (Horasanilerin) bu bölgeye gelişi 1200’lü yıllara dayanmaktadır. Yöre, 1270–1307 yılları arasında Menteşeoğulları Beyliği’ne katılmıştır. Sultanhisar 1307–1390 yılları arasında Aydınoğlu Beyliği, 1390–1922 yılları arasında Osmanlı Devleti egemenliği altında kalmıştır.

Sultanhisar, Aydınoğlu Beyliği’nin kurucusu Mehmet Bey’in kız kardeşi Nilüfer Sultan için yaptırdığı hisardan adını almıştır. Bu nedenle ilçe “Sultanhisar” olarak adlandırılmıştır.

Antik Çağ’dan bu yana “Kral Yolu”, “İpek Yolu”, “Ulu Yol” gibi önemli ticaret yolları üzerinde bulunan Sultanhisar, sahip olduğu benzersiz iklimi, doğal varlıkları, kültür ve sanat merkezi olma özelliği ile önemini hep korumuştur.

Milli Mücadele döneminde Kuva-yı Milliye’nin önemli direniş merkezlerinden biri olmuştur. Yörük Ali Efe’nin Sultanhisar Kavaklı Köyü’nden oluşu, bu ilçenin milli mücadeledeki önemini daha da vurgular. İlçe, işgal kuvvetleri tarafından yakılıp yıkılmış, halkı büyük acılar ve zulüm çekmiştir.

Yörük Ali Efe ve Malgaç Baskını

Ali Efe, 1895 yılında Sultanhisar ilçesi Kavaklı Köyü’nde doğmuştur. Babası Sarıtekeli Aşireti’nden İbrahim Oğlu Abdi, annesi Atmaca Aşireti’nden Fatma’dır.

19 yaşında Aydın Dağları’nda Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin zeybeği olur. Efesinin güvenini kazanarak grubun ikinci adamı konumuna gelir. Alanyalı Molla Ahmet Efe’nin Bozdoğan Kavaklıdere baskınında ölümü üzerine grubun başına geçer ve “Yörük Ali Efe” adını alır.

1919 yılında, 60 arkadaşıyla birlikte Sultanhisar’a 2 km uzaklıktaki Malgaç Demiryolu Köprüsü’nü havaya uçurur, köprü yanındaki düşman karargâhını imha eder ve düşman kuvvetlerini etkisiz hale getirir. Bu baskın, Kuva-yı Milliye’nin adını duyuran, milli mücadeleyi tetikleyen ilk planlı ve teknik nitelikli örgütlü saldırıdır.

Atça Mahallesi

Konumu: Pamukkale, Söke, Selçuk, Efes, Kuşadası, Didim, Bodrum, Marmaris, Çeşme ve İzmir gibi önemli turizm ve ticaret merkezlerine yakındır. İzmir–Denizli Devlet Karayolu (D320) ve Avrupa E-Yolları’ndan E87 üzerinde yer alır. Nazilli’ye 8 km, Aydın’a yaklaşık 35 km uzaklıktadır.

Atça, 27 Mayıs 1919’da Yunan işgalinden 5 Eylül 1922’de kurtulmuş, Cumhuriyet’in ilanıyla yeniden büyümeye başlamıştır. Abdi Bey, Paris’te eğitim almış ve Atça’yı Paris’in Şanzelize ve Etoile Meydanı örnek alınarak yeniden planlamıştır.

Atça Parkı, 95 metre çapında ve 7084,625 m² alanıyla kent merkezinde sekiz ana caddeyi birleştirir. Parkta aile çay bahçesi, kafetarya ve çocuk parkı bulunur.

Ekonomi

Halk, çilek, pamuk, zeytin, incir, üzüm, narenciye, şeftali ve sebzecilik ile süt ve besi hayvancılığı yapmaktadır. Atça Sanayi Sitesi’nde 107 dükkan, 1 dişli fabrikası, 1 tekstil (brode) fabrikası, 4 zeytinyağı fabrikası, 3 narenciye mumlama fabrikası, 2 pamuk çırçırlama fabrikası, 1 kasa fabrikası, 1 deterjan fabrikası ve 1 su dolum tesisi faaliyet göstermektedir.

Eğitim

Okuma yazma oranı %97’dir. Bölgedeki ilk eğitim kurumu Yağdere Köyü’nde 1923 yılında açılmıştır. 2007’de Adnan Menderes Üniversitesi’ne bağlı Atça Meslek Yüksekokulu protokolü imzalanmış, 2008–2009 eğitim-öğretim yılında açılmıştır. Öğrenciler için Atça Belediyesi tarafından erkek ve kız yurdu tahsis edilmiştir.

Eğitim kurumları:

Anaokulu: Atça Cumhuriyet Anaokulu
İlkokullar: Ali Sönmez, Atça Atatürk, Fahriye Dilerek, Uzunlar, İncealan, Demirhan
Ortaokul: Hadıloğlu İbrahim Uzunırmak Ortaokulu
Lise: Atça Anadolu Lisesi, Atça Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi
Yükseköğretim: Adnan Menderes Üniversitesi Atça Meslek Yüksekokulu

Atça Belediyesi 1867 yılında kurulmuş, Ege Bölgesi’nin ilk belediyelerinden biridir.

Kardeş Kentleri

Makó, Csongrád, Macaristan

Atça Çilekleri

Kalitesi ve aromasıyla Atça çilekleri Türkiye’nin en iyi çilekleri arasında yer alır ve yurtiçinde ve yurtdışında satılmaktadır.

Atçalı Kel Mehmet Efe

1829’da Kuyucak’ta doğan Kel Memet, Aydın ayaklanmasını başlatmıştır. Vergi yükünü kaldırmış, halkı korumuş ve adalet sağlamıştır.

Salavatlı Mahallesi

Salavatlı’nın kuruluşu 1730’lara dayanır. Göçebe bir obanın kaplıca yakınında yerleşmesiyle oluşmuştur. İlçe tarım (incir, zeytin, çilek, narenciye, pamuk), hayvancılık ve esnaflık ile geçimini sağlar.